پس از نیم قرن تیمی بین المللی به سرپرستی دانشمندی ایرانی، مساله توپولوژی پروتوئین‌ها را حل کرد. پروفسور علیرضا مشاقی، استاد دانشگاه لایدن هلند و استاد مدعو دانشگاه علوم پزشکی تهران، که عضویت هیات موسس مرکز تحقیقات سلامت چشم بصیر را نیز بر عهده دارند، سرپرست این تیم بین المللی هستند. ایشان در گفتگویی با خبرگزاری ایسنا از تیمی چند تخصصی اسم بردند که از دستاوردهای آن تکنیک توپولوژی مداری بوده است.

ایشان در این مصاحبه گفتند:

پروتئین­‌ها مولکول­‌هایی هستند که بسیاری از کارهای بدن انسان از جمله تولید انرژی، انقباض عضلات، مبارزه با عفونت‌­های باکتریایی و ویروسی و اعمال مغز همچون خواب و بیداری را کنترل می­‌کنند. به عبارت دیگر، پروتئین­‌ها، زنجیره‌­های مولکولی تاخورده‌­ای هستند که برای انجام کارهای مختلف در بدن، باید اشکال خاصی را به خود بگیرند. اما پرسش اساسی که مطرح می‌شود، این است که شکل یک پروتئین چیست و چگونه تعریف می­‌شود؟

مدیرگروه بیوفیزیک پزشکی و مهندسی زیستی در مرکز پژوهش‌­های دارویی لایدن افزود:

این پژوهش حاصل حدود ۱۰ سال تلاش دانشمندان بوده است و مراکز متعددی از جمله دانشگاه لایدن هلند، دانشگاه هاروارد آمریکا، موسسه ماکس پلانک، ESPCI پاریس و دانشگاه استنفورد در این پروژه همکاری داشته‌اند. همچنین پژوهشگرانی از دانشگاه‌های ایران همچون دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه شیراز و دانشگاه کاشان همکاران این پروژه بوده‌اند. نتایج این پروژه در مقالات متعددی به چاپ رسیده و بخش نهایی آن در مجله iScience منتشر شده است.

این دانشمند ایرانی علاوه بر کارهای پژوهشی بنیادی در حوزه‌های پژوهش‌های بالینی چشم پزشکی نیز فعالیت می‌کند.کارهای متعدد ایشان در استفاده از سلول‌های بنیادی و مهندسی ایمنی برای درمان بیماری‌های چشمی در مجلات معتبر به چاپ رسیده است و مورد استقبال پژوهشگران این حوزه قرار گرفته است. از جمله این پژوهش‌ها روش‌هایی برای درمان زخم قرنیه و نیز جلوگیری از رد شدن پیوند قرنیه بوده است. پژوهشهایی که در طی چند سال اخیر و به سرپرستی ایشان در مرکز تحقیقات سلامت چشم بصیر در حال انجام است.

مشاقی پس از گذراندن دوره دبیرستان وارد دانشکده پزشکی دانشگاه تهران شد و به عنوان اولین دانشجوی تحصیلات همزمان کشور مدرک دکترای پزشکی و لیسانس و فوق لیسانس خود را در همین دانشگاه و در رشته شیمی و بیوفیزیک گرفت. سپس در دانشگاه صنعتی شریف در دوره کارشناسی ارشد فیزیک تحصیل کرد.

وی در سال ۲۰۰۸ میلادی دوره پست مستر را در دانشگاه فدرال زوریخ (ETH) در رشته مهندسی مواد به پایان رساند و موفق به اخذ مدرک دکتری با درجه ممتاز در رشته علوم نانو و فیزیک از دانشگاه صنعتی دلفت شد. وی همچنین در دانشکده پزشکی هاروارد دوره فلوشیپ چشم پزشکی را به پایان برد.

مشاقی در دانشگاه‌های مختلفی از جمله دانشگاه هاروارد، دانشگاه ام ای تی، دانشگاه استنفورد و دانشگاه تهران تدریس و پژوهش کرده است. وی به‌ویژه در جهت رشد پژوهش و آموزش میان رشته‌ای در ایران بسیار فعال است و قانون تحصیلات همزمان آموزش عالی ایران به همت وی تدوین و تصویب شده است.

پروفسور مشاقی به عنوان محقق و دانشمندی برجسته برنده جایزه یک میلیون و ۲۰۰ هزار دلاری سازمان پژوهش‌های ملی هلند برای پژوهش‌های تک‌سلولی بر روی سرطان و نیز جایزه ۳۰۰ هزار دلاری مرکز دیستروفی عضلانی آمریکا شده است. وی در سال ۲۰۱۸، به خاطر پژوهش‌های بین‌رشته‌ای و تک‌مولکولی به عنوان کاشف سال انتخاب شد.

برای مطالعه ی بیشتر در این زمینه میتوانید از لینکهای زیر استفاده کنید:

Anatoly Golovnev & Alireza Mashaghi, Generalized Circuit Topology of Folded Linear Chains, iScience (2020)

– Maziar Heidari, Helmut Schiessel, and Alireza Mashaghi, Circuit Topology Analysis of Polymer Folding Reactions, ACS Central Science, 6(6): 839–84 (2020)

– Barbara Scalvini, Vahid Sheikhhassani, Jaie Woodard, Jana Aupič, Remus T. Dame, Roman Jerala, and Alireza Mashaghi, Topology of Folded Molecular Chains: From Single Biomolecules to Engineered Origami, Trends in Chemistry, 2(7) P609-622 (2020)

Leiden scientists develop topological barcodes for folded molecules