آموزش بیمار --- نوریت اپتیک چیست؟

عصب بینایی یک دسته از الیاف عصبی است که رابط بین چشم و مغز است که اطلاعات بینایی را از شبکیه به مغز منتقل می کند. التهاب این عصب را نوریت اپتیک optic neuritis می نامیم .نوریت اپتیک به بیماری مولتیپل اسکلروزیس (MS) مرتبط است این اختلال در سایر بیماری ها هم به وجود می آید . در بیماری ام اس سیستم ایمنی به اشتباه به عصب بینایی و غلاف محافظتی عصب (میلین) حمله میکند و منجر به التهاب و صدمه دیدن میلین می شود. التهاب می تواند در یک عصب یا همزمان در دو عصب بروز کند میلین به امواج الکتریکی کمک می کند که به سرعت از چشم به مغز، یعنی جایی که به اطلاعات بصری تبدیل می شوند، برسند.

نوریت اپتیک این روند را متوقف می کند و به این ترتیب بر روی قدرت بینایی تاثیر می گذارد. علت دقیق نوریت اپتیک ناشناخته است. این بیماری سبب التهاب و آسیب اعصاب مغزی و نخاعی می شود. در نوع کلاسیک آن پس از گذشت چند هفته، دید بیمار بتدریج بهبود می یابد. علائم نوریت اپتیک می تواند از اولین نشانه این بیماری ، یا بعدا رخ دهد. کاهش حاد بینایی و درد و آسیب دیدگی موقت در یک چشم علامت رایج نوریت اپتیک است.

عوامل خطر

عوامل خطر برای ایجاد نوریت اپتیک عبارتند از:

• سن:  اکثرا افراد در محدوده ی سنی ۲۰ تا ۴۰ ساله را تحت تأثیر قرار میدهد.
• جنسیت: زنان بیشتربیشتتر در معرض ابتلا به اختلال می باشند .
• نژاد: بیشتر سفید پوستان دچار این اختلال میشوند.
• داروها :بعضی از داروها مثل اتامبوتول و ویگاباترین ( ethambutol, vigabatrin) ،گنه گنه و برخی از آنتی بیوتیک ها چنین شرایطی دارند.
• سوء تغذیه
• مسمومیت ها: مثل متانول،الکل و تنباکو
• بیماری های عفونی :

عفونت های باکتریایی، از جمله بیماری لایم، تب گربه خشن و سیفلیس

بیماری های ویروسی  مانند سرخک، اوریون و تبخال ، توکسوپلاسموز، کریپتوموک

اختلالات نورولوژیک (عصبی):

MS

ADEM

بیماری دِویک (اپتیک نوریت هم‌زمان دو طرفه و التهاب نخاع)

نوروپاتی ایسکمیک قدامی عصب بینایی و بسته‌شدن شریان مرکزی شبکیه

آمورسیس فوگاکس

آتروفی اپتیک لِبِر

محوشدن‌های موقت بینایی ناشی از ادم پاپی

سایر بیماری ها شامل :

بیماری‌های اتوایمیون مثل SLE و سارکوئیدوز

واسکولیت‌ها

بیماری‌های نئوپلاستیک و پارانئوپلاستیک

علائم و نشانه‌ها

تریاد بیماری نوریت اپتیک عبارت است از:

• کاهش بینایی  :از دست‌رفتن میدان بینایی مرکزی که ممکن است خفیف تا شدید باشد.
• درد چشم:   ابتدا به صورت درد در چشم که با یا بدون حرکت  ممکن است ایجاد شود
• اختلال دید رنگ: اختلال دید رنگ قرمز (دید رنگی مختل)

که ممکن است در عرض زمان کوتاه تا هفته‌ها پیشرفت کند.

تشخیص و نشانه ها :

درصورت بروز علایم فوق در اولین فرصت فورا به چشم پزشک مراجعه بفرمایید پزشک با گرفتن  شرح حال و تاریخچه دقیق و بررسی علایم نورولوژیک و بیماری سیستمیک و معاینه  و یک سری تست ها و آزمایشات سعی در تشخیص بیماری دارد .

معاینه چشم: چشم پزشک قدرت بینایی، دید محیطی و میدان بینایی برای یافتن نقطه کور بزرگ شده (اسکوتوم)  و توانایی درک رنگ ها را در شما اندازه گیری می کند. همچنین پزشک ساختارهای پشت چشم را بررسی می کند و دیسک نوری را ارزیابی می کند که در این بخش عصب بینایی در شبکیه چشم وارد آن می شود. دیسک نوری  ته چشم ممکن است طبیعی بوده و یا در حدود یک سوم افراد مبتلا به نوریت  متورم باشد .

تست واکنش مغز به نور: دکتر یک چراغ قوه را درون چشم حرکت می دهد در فردی که مبتلا به نوریت اپتیک است واکنش مردمک به نور غیر طبیعی است (نقص آوران مردمکی). به این معنی که پس از تاباندن نور به مردمک به جای جمع شدن در نهایت مردمک متسع می شود. اختلال آوران مردمکی (مردمک مارکوس – گان)میگویند .

در بیشتر این موارد این بیماری یکطرفه است. بیمار گاهی نقاط نورانی را می بیند که با حرکت چشم یا شنیدن صدا بروز کرده و چند ثانیه طول می‌کشند.

سایر آزمایشاتی که برای تشخیص نوریت چشمی استفاده می شوند عبارتند از:

فشار چشم اندازه گیری می شود.

اسکن تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) با تکنیک T2 و FLAIR برای بررسی عصب بینایی و مغز(یافتن پلاک‌های سفید رنگ) در MRI نشان‌دهنده احتمال حمله مشابه در آینده و همچنین بروز بیماری مولتیپل اسکلروزیس (MS) است.
توموگرافی انسجام نوری (OCT) از نظر آسیب به لایه رشته های عصبی شبکیه

گاهی فعالیت عصب بینایی با آزمایشی بنام VEP بررسی می‎شود.

آزمایش خون:  اسکرین‌کردن بیمار برای بیماری‌های بافت همبند شامل ESR، ANA، آنتی‌بادی SS-A، آنتی‌بادی‌های ضد کاردیولیپین، آنتی بادی‌های ضد ACE و c-ANCA و آنتی‌بادی‌های پارانئوپلاستیک

بررسی مایع مغزی نخاعی  :CSFباندهای اولیگوکلونال و افزایش IgG و افزایش خفیف لنفوسیت در زمان حمله را نشان می‌دهد و پروتئین ممکن است اندکی افزایش یافته باشد.

روش های درمان نوریت اپتیک

نوریت اپتیک معمولا به صورت خود به خودی بهبود می یابد.  بر اساس مطالعات سالهای اخیر با نام Optic Neuritis Treatment Trials (ONTT)  بیمار مورددرمان قرار میگیرد . یکی از راههای درمان استفاده از استروئیدها است. بر مبنای این مطالعات،  چشم پزشک  به مدت سه روز کورتیکواستیروئید وریدی با دوز بالا و به دنبال آن به مدت یازده روز استیروئید خوراکی تجویز می کنند. روش  دیگر تحت نظر قرار دادن بیمار بدون دارو است. اما استفاده از دوز پایین استروئید به علت افزایش احتمال بروز نوریت اپتیک توصیه نمی شود.

عوارض جانبی احتمالی درمان با داروهای استروئید شامل موارد زیر هستند:
افزایش وزن
تغییرات خلقی
گرگرفتگی صورت
ناراحتی معده
بی خوابی

برای حملات دو طرفه و شدید که به استروئید جواب نمی‌دهند IVIG باید مدنظر باشد.

همچنین ممکن است برای بیماران درمان تعویض پلاسما تجویز شود.

پیش آگهی بیماران با نوریت اپتیک

کاهش بینایی ناشی از نوریت اپتیک معمولاً  درعرض یک هفته روبه وخامت میرود و طی حدودا دوماه ثابت میماند. در حدود 95 درصد افراد مبتلا به نوریت اپتیک پس از این دوره بینایی تدریجا بهتر می شود.  اگر علت زمینه ای مشخص شود، عود قابل پیشگیری است.گاهی نوریت اپتیک مقدمه ای بر بیماری ام اس است.پس بنابراین باید پزشک تقاضای MRI کند.اگر در تصاویر ضایعات سفید رنگ شاهد آسیب غلاف میلین رشته های عصبی باشدکه شانس ابتلا به به ام اس طی سالهای آینده افزایش می یابد اما حتی با ام آر آی نرمال افراد مبتلا به نوریت اپتیک افراد شانس ابتلا به ام اس را دارند. پس باید بیمار تحت نظر چشم پزشک و نورولوژیست باشد.